Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!

Golddrop

Ocena użytkowników: 5 / 5

Gwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywna
 

Plac Litewski

           W południowo – wschodniej części placu Litewskiego stoi jeden z najbardziej znanych lubelskich monumentów – symbol świetności i wielkości I Rzeczpospolitej. Dzisiejszy pomnik Unii Lubelskiej jest drugim z kolei, pierwszy stał na tym miejscu od już czasów Zygmunta Augusta do 1819 i wyglądał nieco inaczej. Zachowany opis w kronice kościoła kapucynów znajdującego się naprzeciwko pomnika mówi o architektonicznej ceglano - kamiennej bryle o wysokości 12 łokci, nakrytej dachówkami. W centralnej części znajdowała się nisza z figurami Jadwigi i Jagiełły, symbolizującymi unię Polski z Litwą. Obiekt ten stał w pobliżu muru otaczającego dawny kościół, klasztor i szpital bonifratrów. Ponieważ zabudowania te były opustoszałe i popadały w ruinę, na początku XIX wieku nakazano ich rozbiórkę, teren przeznaczając na reprezentacyjny plac miejski. W czasie prac porządkowych wyburzono również pomnik, przewracając obelisk i rozbijając figury.

           W 1823 z inicjatywą postawienia nowego monumentu wystąpił do cara Aleksandra I Stanisław Staszic. Koncepcja przedstawiona przez Feliksa Bentkowskiego 6 lutego 1825 na posiedzeniu Towarzystwa Przyjaciół Nauk przewidywała umieszczenie na pomniku symboli przypominających główne wydarzenia mające na celu stopniowe połączenie obu krajów: małżeństwo Jagiełły z Jadwigą, sejm w Horodle oraz sejm lubelski. Miały być one ukazane w formie trzech płaskorzeźb oraz nazw miast: Krakowa, Horodła i Lublina. Ostatecznie na ścianie południowej (frontowej) czworobocznego cokołu pojawiła się tylko jedna złocona płaskorzeźba o wysokości 1,12 m, autorstwa Pawła Malińskiego, ucznia znanego rzeźbiarza Jakuba Tatarkiewicza, przedstawiająca postacie kobiece w koronach symbolizujące Polskę i Litwę, podające sobie dłoń nad tarczami herbowymi z godłami swych państw.

Od wschodu umieszczono mosiężne litery:

EPOKA POMNIKA.

ROKU.

MDLXIX.

           Na północnej ścianie cokołu można przeczytać:

POŁĄCZENIE.

LITWY.

Z KORONĄ.

           Na zachodniej ścianie widać napis:

ODNOWIONY.

ROKU.

MDCCCXXV.

           Sama forma żeliwnego obelisku jest inspirowana pomnikiem Pracy z Warszawie, odsłoniętym na Grochowie w 1825 na pamiątkę wytyczenia szosy na Brześć, również z płaskorzeźbami Malińskiego.

           Lubelski monument odsłonięto 26 sierpnia 1826 roku. Koszt budowy, w tym odlew żelaza wykonany w kieleckich hutach, płaskorzeźba, transport i roboty przy ustawianiu wyniósł 22 638,07 zł. Początkowo pomnik posadowiony na usypanym kopcu był nieogrodzony, z czasem jednak jego otoczenie obsadzono drzewami i krzewami oraz postawiono drewniany parkan, zamieniony na początku XX wieku na żeliwny. W końcu w jego pobliżu wybudowano murowaną altanę dla gubernatora, a cały teren zamknięto i oddano do jego dyspozycji.

           Po II wojnie światowej monument kilkukrotnie był remontowany, ale najistotniejszy remont, który głośno opisywała lubelska prasa, przeprowadzono w latach 2008 - 2009. Prace objęły wówczas nie tylko samą budowlę, ale też teren, na którym stoi. Tarasowe usypisko zamieniono na kopiec, zrezygnowano również z dodatkowego cokołu obłożonego granitem. Chcąc przywrócić historyczny wygląd otoczenia, rabaty kwiatowe zamieniono na trawnik.

W ramach restauracji samego pomnika poddano konserwacji litery i płaskorzeźbę, usunięto rdzę na żeliwnym obelisku oraz naprawiono odpadające od cokołu płyty. Niestety prace te zostały wykonane w pośpiechu, bez koniecznego nadzoru konserwatorskiego i przy najniższym nakładzie finansowym, co skutkowało tym, że zaczęły się łuszczyć i odpadać powłoki malarskie. Wiosną 2009 niezbędny był kolejny remont, który udało się zakończyć w lipcu, na chwilę przed obchodami rocznicy zawarcia Unii Polsko – Litewskiej.

Bibliografia:

Gawarecki H., O dawnym Lublinie, Lublin 1974

Ożóg K. S., Pomniki Lublina, Lublin 2014

Domagała M., Obelisk na placu Litewskim jak w 1859 roku, „Gazeta Wyborcza Lublin” 2008, nr 259, s. 4

Dodatkowe informacje